Hai địa phương, một chương trình nghị sự số

Chuyển đổi số nông nghiệp của Việt Nam thường được mô tả ở cấp quốc gia, nhưng thử nghiệm thực sự đang diễn ra tại các tỉnh, thành có đặc điểm sản xuất khác nhau. Hà Nội, nơi tập trung rau, trái cây và cây cảnh, đã ban hành một kế hoạch IoT riêng cho nông nghiệp thông minh. Tây Ninh, tỉnh phía Nam với cây công nghiệp và trái cây hướng xuất khẩu, đang lồng ghép trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao vào chương trình tái cơ cấu giai đoạn 2026–2030.

Kế hoạch của Hà Nội, được phê duyệt chính thức vào tháng 5/2026, đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% diện tích sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung áp dụng các chức năng IoT cơ bản như giám sát môi trường, điều khiển tưới tiêu và truy xuất nguồn gốc. Thành phố cũng hướng tới kết nối khoảng 50% hộ nông dân và hợp tác xã trong các vùng sản xuất chuyên canh với hạ tầng IoT, đồng thời tự động hóa 80% hoạt động giám sát, dự báo và cảnh báo sớm tại các vùng chuyên canh bằng dữ liệu lớn và hệ thống IoT thời gian thực.

Từ nhãn truy xuất nguồn gốc đến kiểm soát sản xuất

Tại các vùng rau của Hà Nội, chuyển đổi số bắt đầu từ việc ghi chép chứ chưa phải robot. Ở Văn Đức, 20 hộ sản xuất 13 loại rau trên 9.390 m2 đã tham gia mô hình truy xuất nguồn gốc điện tử. Tại Mê Linh, 10 hộ trồng bắp cải và rau củ trên 5.960 m2 tải dữ liệu cấp thửa ruộng lên hệ thống truy xuất nguồn gốc nông nghiệp của thành phố, được kết nối với nền tảng cấp bộ. Đây không chỉ là chuyển giấy tờ lên màn hình. Khi dữ liệu được quản lý bởi từng nhà cung cấp, hợp tác xã có cơ sở mạnh hơn để xác minh quy trình sản xuất và trả lời câu hỏi từ đối tác.

Tuy nhiên, kinh nghiệm của chính Hà Nội cho thấy một hạn chế quan trọng. Tại Hợp tác xã Rau quả an toàn Chúc Sơn, nơi sử dụng trạm cảnh báo thời tiết iMetos, truy xuất nguồn gốc eGap và niêm yết thương mại điện tử, quá trình chuyển đổi chưa đạt kỳ vọng vì thiết bị và phần mềm vẫn chưa đủ để vượt qua các rào cản về quản lý, nguồn nhân lực và kỹ năng số. Bài học rất rõ: mã QR có thể công bố thông tin, nhưng không thể bảo đảm chất lượng. Giá trị của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào dữ liệu đầy đủ và chính xác trên toàn chuỗi, từ sản xuất đến chế biến và phân phối.

Canh bạc công nghệ cao hơn của Tây Ninh

Tây Ninh đang đi theo hướng tập trung hơn vào sản xuất. Tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp 3,5–4%/năm trong giai đoạn 2026–2030, với nông nghiệp chiếm 13–14% kinh tế địa phương. Hơn 60% diện tích cây trồng chủ lực dự kiến áp dụng công nghệ cao, trong khi 70% trang trại chăn nuôi tập trung dự kiến sử dụng thiết bị hiện đại và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường. Trong thủy sản, khoảng 30% diện tích nuôi dự kiến ứng dụng công nghệ tiên tiến để giám sát chất lượng nước.

Tỉnh cũng đang chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, với khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn làm nền tảng tái cơ cấu. AI, dữ liệu lớn, máy bay không người lái và cảm biến môi trường đang được triển khai xuyên suốt từ nhân giống, trồng trọt, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến phân phối.